Draagmoederschap voor hiv-positieve of hepatitis B/C-ouders

Voor mensen met hiv of hepatitis B of C leek de kinderwens tot voor kort onhaalbaar of aan een hoog risico verbonden. Dankzij de vooruitgang in de reproductieve geneeskunde en gespecialiseerde protocollen zoals SPAR (Special Program of Assisted Reproduction) is dit vandaag realiteit — met volledige bescherming van het kind, de draagmoeder en de wensouders zelf. In Nederland is commercieel draagmoederschap verboden, waardoor wensouders voor dit soort programma’s naar draagmoederschap in het buitenland uitwijken; de hier beschreven laboratoriumprocedure is echter overal dezelfde.

Hoe het werkt

Hiv, hepatitis B en C zijn geen genetische aandoeningen: ze worden niet via het DNA overgedragen en zitten niet in de zaadcel zelf. Het virus bevindt zich in lichaamsvloeistoffen, waardoor het risico op overdracht op laboratoriumniveau kan worden weggenomen.

Het sperma van de wensvader ondergaat een reinigingsproces (sperm washing): de zaadcellen worden gescheiden van het zaadvocht, dat het virus kan bevatten. Vervolgens wordt het monster getest op virale lading — alleen materiaal met een negatieve of niet-detecteerbare uitslag wordt gebruikt voor de bevruchting. Het gereinigde sperma wordt ingevroren voor later gebruik. Zo wordt het mogelijk om het eigen genetische materiaal van een geïnfecteerde man te gebruiken, zonder risico op overdracht van het virus.

Draagmoederschap voor geïnfecteerde vrouwen

Aan de kant van de vrouw ligt de situatie complexer. Wanneer een geïnfecteerde vrouw haar eigen eicellen in het programma wil gebruiken, doet zich een principieel obstakel voor: de eicel is een grote cel, omgeven door haar eigen micro-omgeving (folliculair vocht, omliggende cellen), waaruit het virus niet op betrouwbare wijze kan worden verwijderd zoals dat bij zaadvocht wel mogelijk is. Een gevalideerde methode om eicellen van het virus te zuiveren bestaat vooralsnog niet.

De aanpak verschilt daarom: een geïnfecteerde man kan dankzij de reiniging van het sperma de genetische vader worden, terwijl het voor een geïnfecteerde vrouw vooralsnog niet mogelijk is om veilig haar eigen eicellen te gebruiken — in dat geval wordt gebruikgemaakt van een donoreicel van een gezonde donor.

Hoe zo’n programma is georganiseerd

Het SPAR-programma, speciaal ontwikkeld voor hiv-positieve mannen en voor ouders met hepatitis B of C, biedt een veilige, doeltreffende en gereguleerde weg om via draagmoederschap een kind te krijgen. Een programma met een geïnfecteerde vader vraagt niet alleen om een bijzondere voorbereiding van het materiaal, maar ook om een aparte, beveiligde lijn in het ivf-laboratorium, gescheiden van de algemene monsterstroom. Dit voorkomt elk kruiscontact en waarborgt de veiligheid van de overige patiënten.

Het concrete protocol voor het afnemen en bewaren van het sperma hangt af van de serologische status van de toekomstige vader — die bepaalt de eisen aan voorbereiding en testing, evenals de voorwaarden voor cryopreservatie van het materiaal. Deze aanpak geldt ongeacht de gezinssamenstelling: ze is voor heteroseksuele paren en voor een alleenstaande wensvader evenzeer relevant. Meer over de voorwaarden van zo’n traject leest u op onze pagina over draagmoederschap voor alleenstaande mannen

Ook binnen homostellen komt deze situatie voor: is de toekomstige vader drager van hiv of hepatitis B of C, dan doorloopt zijn sperma dezelfde voorbereiding en wordt het via diezelfde beveiligde lijn in het lab verwerkt. Bepalend is de serologische status van wie het genetisch materiaal levert — niet de vorm van het gezin. Meer hierover leest u op onze pagina over draagmoederschap voor homostellen

Hoe u begint

Voordat het programma start, vragen onze artsen de toekomstige vader om een reeks onderzoeken: de hoogte van de virale lading, gegevens over de lopende therapie en andere parameters. Op basis daarvan wordt een individueel protocol opgesteld. De eerste stap is dus een adviesgesprek, waarin de artsen uw situatie inschatten en het optimale programmaplan vastleggen.